Rzeka Warta - warta poznania i ochrony

Ruch Inicjatyw Społeczno-Ekologicznych Przytulia jest organizacją, której celem są działania związane z ochroną przyrody i środowiska naturalnego a także zachowaniem kulturowego dziedzictwa człowieka.

Stowarzyszenie wydaje publikacje poświęcone ochronie przyrody, interweniuje w przypadkach niszczenia przyrody i działa na rzecz ochrony najcenniejszych przyrodniczo obszarów regionu częstochowskiego. Angażuje się również w ogólnopolskie kampanie w obronie środowiska naturalnego.

Od trzech lat Przytulia realizuje projekt związany z ochroną rzeki Warty. Głównym zadaniem jest edukacja ekologiczna dzieci i młodzieży oraz mieszkańców Częstochowy, realizowana poprzez warsztaty ekologiczne w terenie i w szkołach, wycieczki i szkolenia przyrodnicze, wystawy fotograficzne, wydawanie publikacji edukacyjnych oraz prowadzenie akcji promocyjnych i informacyjnych. Projekt ma za zadanie również poznanie i ochronę walorów przyrodniczych Przełomu Doliny Warty poprzez badania przyrodnicze oraz wydanie przewodnika przyrodniczego "Mirowski Przełom Warty".

Rzeki i doliny rzeczne to najważniejsze miejsca, dzięki którym ocalały fragmenty dzikiej przyrody w mieście. Są one ważną ostoją dla zwierząt i roślin a dzika rzeka pozwala na samooczyszczanie się wód. Kampania zajmuje się popularyzowaniem tematu wartości doliny rzeki Warty, jej walorów krajobrazowych, przyrodniczych i społecznych wśród mieszkańców Częstochowy. Propaguje proekologiczne działania i zachowania wśród mieszkańców miasta a zwłaszcza dzieci i młodzieży.

Warta przepływając przez Częstochowę, w centrum jest uregulowana i ujarzmiona, na wschodzie miasta ulega przemianie i zamienia się w piękną, nieokiełznaną i dziką rzekę. Od dzielnicy Aniołów poprzez Mirów i dalej w kierunku Mstowa tworzy niezwykle ciekawy przyrodniczo i krajobrazowo odcinek doliny. W tym miejscu, płynąc wśród wapiennych wzgórz, rzeka tworzy naturalną granicę, pomiędzy Wyżyną Wieluńską a Wyżyną Częstochowską. Warta na tym odcinku wyróżnia się dużą różnorodnością przyrodniczą. Są tutaj podmokłe łąki, lasy łęgowe, starorzecza a na wzgórzach murawy kserotermiczne i psammofilne.

W samej rzece występują szczupaki, leszcze, jazie, płocie, kiełbie czy pstrągi potokowe. Możemy tu spotkać wydry a także bobry. Z ptaków można zaobserwować pospolitą kaczkę krzyżówkę, cyraneczkę, perkoza, łyskę, łabędzie nieme i krzykliwe. Swoje gniazda ma tutaj bąk i drapieżny błotniak stawowy. Do ptaków występujących w nadrzecznych zadrzewieniach możemy zaliczyć m.in. remiza, muchołówkę szarą, kwiczoła, grzywacza, słowika szarego, dzięcioła czarnego, dużego i dzięciołka. Zbiorowiska szuwarowe są miejscem występowania trzciniaka, brzęczki i kokoszki wodnej, a na łąkach urozmaiconych kępami wierzb występuje potrzos, gąsiorek, derkacz, czajka, pliszka żółta, pokląskwa i bażant łowny. Brzeg rzeki, bliżej Częstochowy porastają wierzby i bujne rozrastające się rośliny zielne, takie jak pokrzywa, podagrycznik, przytulia czepna, chmiel i konkurujące z nim pnącze obcego pochodzenia- kolczurka.

Niewielki fragment lasu łęgowego występuje w pobliżu Aniołowa, między Wartą a jej starą odnogą. Łęg tworzy topola czarna, wierzba biała i krucha, brzoza brodawkowata, olcha czarna i jesion. Krzewy reprezentuje trzmielina zwyczajna, bez czarny, kalina koralowa. Na łąkach aniołowskich podczas wiosennych roztopów i wylewów Warty możemy podziwiać różne głośne żabie koncerty, chóry kumaków i korzystające z łatwej zdobyczy ptaki brodzące.

Na szczególną uwagę zasługują malownicze starorzecza, powstałe poprzez zmianę koryta meandrującej rzeki. Porośnięte są zbiorowiskami turzycowymi oraz szuwarami trzcinowymi z charakterystyczną pałką wodną, trzciną pospolitą i manną mielec. Możemy tu spotkać kosaćca żółtego, rzepichę ziemnowodną, rdestnicę pływającą czy moczarkę kanadyjską. Podmokłe tereny sprzyjają rozwojowi płazów. Obserwujemy tu żaby brunatne i zielone czy rzadkie kumaki nizinne i grzebiuszki ziemne. Interesująca jest fauna bezkręgowców wodnych żyjących w starorzeczach, m.in. pająk topik. Świetne warunki do życia znalazł tu przybysz zza oceanu- rak amerykański, który wyparł niestety nasze rodzime gatunki tych skorupiaków. Na południowych stokach Wyżyny Wieluńskiej wykształciły się murawy kserotermiczne i psammofilne z charakterystycznymi gatunkami roślin, m.in. dzwonek boloński, cieciorka pstra, macierzanka piaskowa. Aby ocalić to miejsce przed postępującą zabudową doliny czy niekontrolowanym ruchem pseudoturystów, należałoby objąć je ochroną. Skuteczną formą może być zespół przyrodniczo? krajobrazowy, który wyznacza się w celu ochrony wyjątkowo cennych fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. Ochroną powinien zostać objęty malowniczy odcinek Warty od Częstochowy do Mstowa.

Justyna Walenta

www.przytulia.most.org.pl